Zwitsers 'bewijs' voor daling in genderzorg jongeren houdt geen stand
Een commentaar in de Zwitserse krant NZZ concludeerde mede op basis van cijfers van één Zürichse kliniek dat de genderrevolutie voorbij is. Volgens SEGM kan de daling daar ook komen doordat de zorg zich over meer klinieken en behandelaars heeft verspreid, en is er geen betrouwbaar bewijs voor minder vraag.
Eén kliniek, één conclusie: "de genderrevolutie is voorbij"
Op 23 januari 2026 publiceerde de Zwitserse journaliste Birgit Schmid in de NZZ een commentaar met een stellige conclusie: "Die Gender-Revolution ist vorbei" (vertaald: de genderrevolutie is voorbij). Een van haar aanwijzingen voor Zwitserland: het aantal aanmeldingen wegens genderincongruentie bij het genderspreekuur van de kinder- en jeugdpsychiatrie van de Universiteit Zürich (KJPP) steeg vanaf 2016, bereikte in 2021 een piek van 134 en daalde in 2024 naar 60.
Dat is een daling van meer dan de helft ten opzichte van de piek. Schmid noemt die cijfers als teken dat ook in Zwitserland de vraag bij gespecialiseerde spreekuren afneemt, naast Amerikaanse enquêtecijfers van de politicoloog Eric Kaufmann en de psycholoog Jean Twenge.
Wat de organisatie SEGM daar tegenin brengt
De in de Verenigde Staten geregistreerde non-profitorganisatie SEGM (Society for Evidence-Based Gender Medicine) publiceerde op 1 februari 2026 een methodologische weerlegging. De kern van de kritiek: de cijfers van één Zürichse kliniek zijn geen betrouwbare maat voor de landelijke vraag naar genderzorg. SEGM noemt drie verklaringen die zij aannemelijker vindt dan een dalende vraag.
De zorg verspreidde zich over meer klinieken
SEGM citeert Susanne Walitza, medisch directeur van de kinder- en jeugdpsychiatrische dienst van het kanton Zürich. Zij zei volgens SEGM op de persconferentie van het kanton in juli 2025 dat er vanaf 2020 en 2021 eigen spreekuren beschikbaar kwamen in Bazel, Bern, Graubünden, Luzern, Schwyz en Thurgau, en dat dit al tot minder vraag naar de Zürichse spreekuren heeft geleid. SEGM tekent daarbij aan dat Bazel en Bern al vóór 2020 genderzorg lijken te hebben aangeboden. Een dalend aantal aanmeldingen in Zürich kan dus ook betekenen dat jongeren elders terechtkunnen. Wie alleen naar één kliniek kijkt, kan een lokaal effect aanzien voor een landelijke trend.
Behandelaars buiten de ziekenhuizen vallen buiten de telling
Volgens SEGM kunnen Zwitserse jongeren ook terecht bij behandelaars buiten de gendercentra van ziekenhuizen, zoals kinderendocrinologen. Die tellen niet mee in de cijfers van de Zürichse kliniek. Een verschuiving naar die route is in de cijfers die Schmid aanhaalt niet te zien.
De vergelijkingsbasis is scheef
SEGM wijst er bovendien op dat de 60 aanmeldingen in 2024 vooral een terugkeer zijn naar het niveau van 2019 en 2020, en dat dat niveau al hoog lag vergeleken met de jaren daarvoor. De piek van 2021 hangt volgens SEGM waarschijnlijk samen met uitgestelde vraag uit 2020 en met de coronaperiode.
Wat de landelijke operatiecijfers laten zien
SEGM wijst ook op landelijke operatiecijfers. Volgens SEGM, dat zich baseert op opnamegegevens van het Zwitserse Federale Bureau voor de Statistiek, steeg het aantal gendergerelateerde operaties bij adolescenten van 7 in 2018 naar 33 in 2023, bijna een vervijfvoudiging. In 2024 waren het er volgens SEGM nog vijf; de organisatie schrijft dat toe aan strengere regels voor zulke ingrepen bij jongeren en niet aan minder vraag. SEGM noemt operaties zelf geen volmaakte maat voor de vraag, omdat ze maanden tot jaren na de eerste aanmelding volgen.
Bron versus duiding: wat is vastgesteld, wat is onze lezing
Vastgesteld is dat de aanmeldingen bij de Zürichse kliniek na 2021 daalden; die cijfers zijn volgens SEGM gepresenteerd op de persconferentie van het kanton Zürich van 7 juli 2025. De operatiecijfers kennen wij alleen via SEGM. SEGM schrijft zelf dat landelijke cijfers over poliklinische zorg voor genderdysforie in Zwitserland niet systematisch worden verzameld en dat daarom geen definitieve conclusie over de vraag mogelijk is. Wel noemt de organisatie het ongegrond om de daling bij één kliniek te lezen als het einde van de trend, en zij vindt in de beschikbare gegevens geen betrouwbaar bewijs voor een daling. Dat is iets anders dan bewijs dat de vraag stijgt.
Waarom dit meer is dan een Zwitserse kwestie
SEGM waarschuwt dat cijfers van één ziekenhuiscentrum een vals signaal van dalende vraag kunnen geven wanneer de zorg zich over meer aanbieders verspreidt, en schrijft dat een vergelijkbare ontwikkeling zich lijkt voor te doen in Nederland en Australië. Cijfers daarover geeft SEGM niet. Over de Nederlandse situatie gaan onze artikelen over de wachtlijsten in de genderzorg en de herziening van de kwaliteitsstandaard transgenderzorg. Wie beleid wil baseren op aanmeldingscijfers doet er goed aan eerst te controleren of één cijferreeks het hele zorglandschap dekt.
Over het bewijs rond medische behandeling gaat ons artikel over wat er werkelijk bekend is over puberteitsremmers. Over de Nederlandse verwijzingsketen van huisarts tot diagnose staat een artikel op genderzorgnederland.nl.
Bronnen
- SEGM, "Swiss Report of Decline in Youth Gender Dysphoria Does Not Add Up", gepubliceerd 1 februari 2026.
- Birgit Schmid, NZZ, "Generation Z und Trans-Trend: Zahlen sinken, Gender-Hype vorbei", commentaar, 23 januari 2026.
- Kanton Zürich, persbericht en opname van de persconferentie van 7 juli 2025.
- Zwitsers Federaal Bureau voor de Statistiek (BFS), cijfers over gendergerelateerde operaties bij adolescenten 2018-2023, zoals aangehaald in de SEGM-analyse.
Saskia Weijermars
Redactie
Veelgestelde vragen
Klopt het dat het aantal jongeren met genderdysforie in Zwitserland daalt?
Dat is niet vast te stellen. De aanmeldingen bij één kliniek in Zürich daalden van 134 in 2021 naar 60 in 2024, maar landelijke cijfers over poliklinische zorg worden volgens SEGM in Zwitserland niet systematisch verzameld. SEGM wijst erop dat de zorg zich vanaf 2020 over meer klinieken verspreidde en dat jongeren ook buiten de ziekenhuizen terechtkunnen.
Wat zeggen de Zwitserse cijfers over operaties bij adolescenten?
Volgens SEGM, dat zich baseert op opnamegegevens van het Zwitserse Federale Bureau voor de Statistiek, steeg het aantal gendergerelateerde operaties bij adolescenten van 7 in 2018 naar 33 in 2023. In 2024 waren het er volgens SEGM vijf, wat de organisatie toeschrijft aan strengere regels en niet aan minder vraag.
Waarom is dit relevant voor het Nederlandse beleid?
SEGM waarschuwt dat cijfers van één ziekenhuiscentrum een vals signaal van dalende vraag kunnen geven wanneer de zorg zich over meer aanbieders verspreidt, en schrijft dat een vergelijkbare ontwikkeling zich lijkt voor te doen in Nederland. Cijfers daarover geeft SEGM niet. Aanmeldingscijfers van één instelling moeten daarom eerst op volledigheid worden gecontroleerd voordat ze beleid onderbouwen.